ფსიქიკური ჯანმრთელობა ევროპაში

რას გვიყვება სხვა კვლევები ევროპის ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე?

სამი პლაკატი ერთი თემის სხვადასხვა მხარეს აჩვენებს. ჯანმოს 2026 წლის იანვრის ცნობით, მის ევროპის რეგიონში დაახლოებით ყოველი მეექვსე ადამიანი ფსიქიკურ ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული მდგომარეობით ცხოვრობს. ეს ყველა ასაკის დაახლოებით 140 მილიონი ადამიანია. მდგომარეობები სიმძიმით განსხვავდება: ეს შეფასება არ ნიშნავს, რომ ყოველ მეექვსე ადამიანს დიაგნოზი დაუსვეს ან ყველას ერთნაირი მკურნალობა სჭირდება.

არსებობს თუ არა ჯანმოს მონაცემების გარდა სხვა კვლევებიც? დიახ, თუმცა ისინი ხშირად ოდნავ განსხვავებულ კითხვებს სვამენ. მაგალითად, Eurostat-ის თანახმად, 2019 წელს ევროკავშირის 15 წლისა და უფროსი ასაკის მოსახლეობის 7,2%-მა აღნიშნა, რომ წინა წლის განმავლობაში ქრონიკული დეპრესია ჰქონდა. ეს 2014 წლის მაჩვენებელზე 0,3 პროცენტული პუნქტით მეტია. აქ მხოლოდ ერთი მდგომარეობა იზომებოდა და არა ყველა ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემა ერთად. ამიტომ 7,2% და „ყოველი მეექვსე“ ერთმანეთს არ ეწინააღმდეგება.

2023 წლის Flash Eurobarometer-ის სხვა გამოკითხვაში ევროკავშირის რესპონდენტების 46%-მა აღნიშნა, რომ წლის განმავლობაში ემოციური ან ფსიქოსოციალური სირთულეები ჰქონდა, მაგალითად, თავს დათრგუნულად ან შფოთვით გრძნობდა. ეს გაცილებით დიდი წილია, მაგრამ არ ნიშნავს, რომ მოსახლეობის თითქმის ნახევარს ფსიქიკური აშლილობა აქვს. რთული პერიოდის გავლა, გამოხატული სიმპტომების განცდა და ფსიქიკური აშლილობით ცხოვრება ერთი და იგივე არ არის.

მეორე პლაკატი დახმარების ხელმისაწვდომობას ეხება. ჯანმოს შეფასებით, შესაბამისი მდგომარეობების მქონე ადამიანების მესამედამდე ვერ იღებს საჭირო მკურნალობას. Eurobarometer-მაც აჩვენა დახმარებაზე წვდომის პრობლემა: რესპონდენტების 54%-ს, რომლებმაც ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემა აღნიშნეს, სპეციალისტის დახმარება არ მიუღია. ეს ერთი და იმავე ჯგუფის ორი იდენტური გაზომვა არ არის: მკურნალობის საჭიროება და პროფესიული დახმარების მიღება სხვადასხვაგვარად განისაზღვრა. თუმცა ორივე წყარო გვახსენებს, რომ დახმარების საჭიროება და მისი რეალურად მიღება სხვადასხვა რამაა.

მესამე პლაკატი ბავშვებსა და მოზარდებს ეძღვნება. ჯანმოს 2025 წლის ანგარიშის თანახმად, 0–19 წლის ასაკში დაახლოებით ყოველი მეშვიდე ადამიანი შესაბამისი მდგომარეობით ცხოვრობს. სკოლის მოსწავლეების საერთაშორისო კვლევა HBSC ახალგაზრდების ყოველდღიურ თვითშეგრძნებასაც გვაჩვენებს. OECD-ის მიერ ევროკავშირის ქვეყნებისთვის ჩატარებული ანალიზით, 15 წლის მოზარდებში იმათი წილი, ვისაც ხშირად ჰქონდა ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული რამდენიმე ჩივილი, მათ შორის დათრგუნული განწყობა, გაღიზიანება ან ძილის პრობლემები, 2018 წლის 42%-დან 2022 წლის 52%-მდე გაიზარდა. ეს მოზარდების კეთილდღეობაზე ყურადღების გამახვილების მიზეზია, მაგრამ ასეთი ჩივილები ფსიქიკური აშლილობის დიაგნოზად არ უნდა მივიჩნიოთ.

რატომ გვხვდება ერთ მასალაში „ყოველი მეექვსე“, მეორეში — 7,2%, მესამეში კი — 46%? იმიტომ, რომ მკვლევრები განსხვავებულ რამეებს ითვლიან: ფსიქიკურ მდგომარეობებს, ცალკეულ დაავადებებს, ადამიანების განცდებს ან დახმარებისთვის მიმართვას. გარდა ამისა, ჯანმოს ევროპის რეგიონი ევროკავშირზე ბევრად ფართოა, ხოლო გამოქვეყნების წელი ყოველთვის არ ემთხვევა გამოკითხვის წელს. ამ რიცხვების შეკრება ან ერთ უწყვეტ დროით მწკრივად აღქმა არ შეიძლება.

ერთობლივად ეს კვლევები გასაგებ სურათს ქმნის: ფსიქიკურ ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული სირთულეები ბევრ ადამიანს ეხება; განსაკუთრებული ყურადღება სჭირდებათ ბავშვებსა და მოზარდებს, ხოლო დახმარებაზე წვდომა ყველგან ერთნაირი არ არის. პლაკატები რამდენიმე მნიშვნელოვან შეფასებას გვიჩვენებს, დამატებითი წყაროები კი მათი მნიშვნელობისა და შეზღუდვების გაგებაში გვეხმარება. და, რა თქმა უნდა, ადამიანის გარეგნობით ვერ გავიგებთ, რას განიცდის ის.